نوشته ها
نوشته ها
سیاسی
اجتماعی
تاریخی
فرهنگی
ادبی
ارسال مطلب
آرشیف
آگهی و اعلانات

تبليغات شما رايگان نشر مي گردد

نه بزرگ به طالبان   !   لحظه به لحظه با نتخابات ریاست جمهوری افغانستان 

من از شما مردم می خواهم که نسبت به سرنوشت تان حساس باشید و نگذارید دیگر کسی شما را فریب دهدوباسرنوشت شما معامله کند

ادامه مطلب 

ادرس سمینار شهید مزاری واندیشه حق تعیین سر نوشت ..در  لینگ  ذیل 


Tenstaاینجا چشم به راه شما هستیم  Träff

 دراستکهلم سویدن برگزاری می شود ادامه مطلب

 سمینار ،شهید مزاری واندیشه حق تعیین سر نوشت. آزادی 

نسبت به سر نوشت تان حساس باشیدادامه مطلب

https://www.facebook.com/pho


حماسه اعتصاب وفصل همدلی


 

IMG_5.507


 پاکدشت  وسالیاد رهبر شهید

?articl دختران بامیانی

سمینار .. مزاری ومنطق مقاومت


 

تازه ترین نوشته ها

رسم و رواج های هزارگی در مراسم عروسی- بخش اول

دوشنبه, 9 عقرب 1390
نویسنده: عباس دلجو

بخش اول: یکی از اجزای سازنده فرهنگ عمومی هر قوم و جامعه ی، عنعنات، دانش عاميانه و آداب و رسوم سنتي شامل شعائر و تشریفات و آئین ها و جشن ها و اعیاد و بازی های عامیانه و موسیقی و... میباشند که از طریق مراسم نیایش، ترانه ها، بازی ها، رقص ها، افسانه ها، قصه ها و... در بین مردم رواج می یابند .این آداب و رسوم و سنت ها، بمثابه میراث فولکلوریک هر جامعه ای تلقی گردیده و مردم در واقع با نمایش این میراث مشترک فرهنگی شان، افکار و اعمال و احساسات و خواسته ها و آرمان های شان را متبلور میسازند . به همین دلیل،"فولکلور (Folklore ) را می‌توان مجموعه‌ای شامل افسانه‌ها، داستان‌ها، موسیقی، رقص، تاریخ شفاهی، ضرب‌المثل‌ها، هزلیات، باورهای عامه و رسوم دانست."{1}

ماهیت رسم و رواج ها و سنت های عامه یک جامعه مستقیما وابسته به فرهنگ آن جامعه بوده و از همین لحاظ فولکور یک قوم، پدیده‌ای مستقل و جدا از فرهنگ آن جامعه نیست . بسیاری از رسم و رواج ها با گذشت زمان از بین میروند و یا با آمیختگی با عناصر جدید، فولکلور و عنعنه جدیدی را بوجود میآورند که با انتقال سینه به سینه از یک نسل به نسل های بعدی ضمانت دوام پیدا میکنند . از آن جائیکه هر قوم و جامعه ای از خود رسم و رواج ها و سنت های مخصوص به خود دارند بناء انتقال مکتوب این معرفت ها و سنت ها به نسل های بعدی، قطعا به پایداری و دوام فرهنگ عمومی و مشتركات جمعی آن جامعه كمك می‌كند . جامعه هزاره نیز مانند هر قومی دیگری، از خود رسم و رواج ها و بازی های سنتی و فولکلوریک داشته و دارند که در گذشته های نه چندان دور، آن برنامه های فولکلوریک در جشن های عروسی، اعیاد، نوروز و... در سراسر هزارستان، با شکوهی خاصی برگزار میگردیدند . مثلا در اکثر مراسم عروسی در هزارستان بر علاوه آهنگ های هزارگی که با دمبوره و غیچک اجرا میشد، رسم و رواج های گوناگونی از قبیل گوسلَه چَبچِی، کوربَلَه، کشتی بند بغل، مسابقه اسپ دوانی، نیزه زنی، نشانه زنی با تفنگ و... وجود داشتند که بمرور زمان با توجه به شهر نشینی هزاره ها و بسط و گسترش فرهنگ شهری در دهات و قصبات هزارستان از یک طرف، جنگ و درگیری و حوادث سی سال اخیر از جانبی دیگر باعث گردید که اکثر ان رسم و رواج ها از بین رفته و به محاق فراموشی سپرده شوند
.

 




گوشه ای از مراسم عر وسی در هزارستان


من بصورت اختصار بخشی از آن رسم و رواج ها را درین نوشتار، آورده ام تا حداقل این برنامه های فولکلوریک جامعه هزاره، مکتوب شده تا شاید برای نسل امروز و فردای جامعه ما، به کار آید .

گوسلَه چَبچِی :

مراسم «گوسلَه چَبچِی» ( به ضم اول – سکون دوم و سوم – فتحه چهارم و سکون پنجم – فتحه ششم - سکون هفتم – کسره هشتم – سکون نهم) یکی از آن برنامه های هیجانی و زیبا در جشن عروسی، در مربوطات ولایت بامیان و دایکندی بود که تا اوائل انقلاب در بین مردم رواج داشت . گوسله چپچی یک ورزش بسیار هیجانی و پرتحرک حتی هیجانی تر، مشکل تر و خشن تر از بازی بزکشی میباشد . در بازی بزکشی، چاپ اندازان ماهر، گوساله مرده را از حریفان ربوده و به دائره حلال میرسانند . اما در «گوسله چبچی» درست برعکس بزکشی، بازیگران این بازی هیجانی با گوساله زنده و نیمه وحشی طرف اند و به همین دلیل هیجان و خطرش بیشتر از بازی بزکشی می باشد . طوری که خانواده عروس، گوساله ی حدودا دوساله را بیشتر از چند ماه بدون انکه آن را در بیرون و در فضای ازاد بگذارد تنها در درون طویله نیمه تاریک نگه میدارند و دور از فضای آزاد و مردمان بیرون، انرا پرورش داده و پروار میسازند . با این عمل، گوساله ی را که به اصطلاح هزاره ها "خُنُک" نشده و نیمه وحشی است، برای اجرای مراسم گوسله چبچی آماده می سازند .

اما بازی ازین قرار است : که در روز عروسی خانواده داماد با قوم و خویش و فامیل و اعوان و انصارش در حالیکه داماد و شاهبال ها و هم قطارانش سوار بر اسپ های تیز تک و قوی جثه ای هستند، برای بردن عروس به خانه او میایند. درست به محضیکه داماد با دوستانش که از بین جوانان ورزیده و چابک سوار طایفه اش انتخاب شده است، به نزدیک منزل عروس میرسند، خانواده عروس گوساله وحشی را که قبلا ذکرش رفت، در پیش پای اسپ داماد پرت میکنند و متعاقبا تمام وابستگان عروس با کوبیدن بر دیگ ها و ظروف فلزی و شور دادن زنگها و ایجاد سر و صدا، گوساله نیمه وحشی را رم میدهند . این گوساله نیمه وحشی و مردم ندیده با وحشت تمام شروع به فرار میکند. جوانان قبلا اماده داماد خیل، با قمچین بر گرده اسپهای تیزتک شان نواخته و برای گرفتن گوساله مورد نظر، از همدیگر سبقت میجویند و هر کدام تلاش دارند تا گوساله را به تنهائی گرفته و افتخار بُرد در این مسابقه را کمائی کنند . اما این کار، ساده نیست اولا رقابت شدیدی بین مدعیان جوان و تنومند، در گرفتن گوساله و بدست آوردن امتیاز آن شروع میگردد که طبعا هریک برای نیل به هدفش، تلاش دیگری را خنثی میسازند . دوما گوساله نیمه وحشی به اسانی تسلیم نگردیده و بی مهابا در بین کوچه ها، کوی و برزن و دریاچه و گودال ها میدود و اسپ های دونده نیز با تمام تلاش گوساله را دنبال میکنند و این امر بر وحشت گوساله افزوده و انرا بیشتر از پیش وحشی و خشن ساخته و وادار به گریز و مقاومت میکند . تا در اخر گوساله از نفس افتاده و چابک سوار برومندی که از همه پیشی گرفته و حریفانش را به عقب رانده است، خود را به گوساله نزدیک ساخته و در یک فرصت مناسب خودش را از روی زین اسپ بر روی گوساله پرتاب کرده و در اولین فرصت گردنش را محکم گرفته و گوساله را وادار به تمکین و تسلیم میکند. تا بالاخره بعد از تلاش و صرف انرژی زیاد، گوساله از تقلا افتاده و رام میگردد . آنگاه این جوان، گوساله رام شده را که اکنون رمقی در بدنش نمانده است به خانه عروس آورده و در نتیجه از طرف پدر عروس مستحق تحفه زیبائی میگردد که یک تفنگ خوش دست برنو یا نیکلی یا ملخی و... میباشد . شاید به دلیل سابقه این رسم و رواج ورزشی «گوسله چبچی» بود که هزاره های بامیان بر خلاف هزاره های مناطق دیگر، در دهه شصت صاحب یک تیم بزکشی گردیده و در مسابقات بزکشی در کابل شرکت میکردند .




تیم بزکشی هزاره ها در بامیان


ناگفته نماند که در ولسوالی جاغوری نیز تقریبا شبیه این برنامه وجود دارد که بنام «گاو چَبچِی» یاد میشود . در آن منطقه بر عکس مربوطات ولایت بامیان، گاو نر و پرقدرت را با همان شرایط پرورش داده و در روز موعد به میدان آورده و جوان توانمند و دلیری با شمشیر تیز و برهنه در دست، بر گاو نیمه وحشی حمله میکند . شرط بُرد درین بازی انست که مرد جوان باید فقط با یک ضرب شمشیر گاو را از پا دربیاورد در غیر آن نوبت به جوان دیگر میرسد . متاسفانه این ورزش زیبا و هیجانی، اکنون مانند بسیاری از رسم و رواج های خوب دیگر در هزارستان از بین رفته و مانند سابق، مردم حوصله برپائی همچو برنامه ها را ندارند . اما ورزش های نشانه زنی با تفنگ، کشتی بند و بغل ، نیزه زنی، اسپ دوانی و... تا حالا در اکثر مناطق هزارستان، برگذار می شود و باعث خوشحالی مردم آن مناطق میگردد . 

ادامه دارد

1 - فولکلور (فارسی). وب‌گاه دهخدا (در تاریخ ‏۲ شهریور ۱۳۸۷).

برگشت

سایر نوشته ها

23 حمل 1393 - افغانستان ، جدال قدرت وقانون . یازهم عقرب 1389
17 حوت 1392 - هزاره ها و ناگزیری گریز از زادگاه{ بررسی وریشه یابی مهاجرت وآوارگی هزاره ها} بخش هفتم
17 حوت 1392 - هزاره ها و ناگزیری گریز از زادگاه{ بررسی وریشه یابی مهاجرت وآوارگی هزاره ها} بخش ششم
17 حوت 1392 - هزاره ها و ناگزیری گریز از زادگاه{ بررسی وریشه یابی مهاجرت وآوارگی هزاره ها} بخش پنجم
17 حوت 1392 - هزاره ها و ناگزیری گریز از زادگاه{ بررسی وریشه یابی مهاجرت وآوارگی هزاره ها} بخش چهارم
17 حوت 1392 - هزاره ها و ناگزیری گریز از زادگاه{ بررسی وریشه یابی مهاجرت وآوارگی هزاره ها} بخش سوم
17 حوت 1392 - هزاره ها و ناگزیری گریز از زادگاه{ بررسی وریشه یابی مهاجرت وآوارگی هزاره ها} بخش دوم
17 حوت 1392 - هزاره ها و ناگزیری گریز از زادگاه{ بررسی وریشه یابی مهاجرت وآوارگی هزاره ها} بخش اول
12 حوت 1392 - بیانیه خانواده شهید استاد مزاری به مناسبت نوزدهمين سالگرد شهادت رهبر شهيد و ياران گرانقدرش
7 حوت 1392 - قرآن های مهر شده، در صحنه های سیاسی و نظامی افغانستان -وبسایت اجرستان
باکیمیاگران